Expeditie Beagle

Massa-extincties

De klassieke evolutietheorie verklaart hoe soorten ontstaan en evolueren. Maar naast het ontstaan van nieuwe soorten zijn er ook ontelbare keren soorten uitgestorven. Het aantal soorten dat we nu op aarde vinden is zelfs maar 1% van het aantal soorten dat ooit geleefd heeft. Dus 99% van de soorten is uitgestorven! Het ontstaan van nieuwe soorten gaat dus samen met het uitsterven van andere soorten. Er zijn verschillende oorzaken voor het uitsterven van een soort, zoals competitie met andere soorten, een toename van het aantal roofdieren of ziekten. Dit is een natuurlijk proces en wordt ook wel ‘achtergrond-extinctie’ genoemd. Soms echter, sterven er gigantisch veel soorten tegelijkertijd uit. Als minstens 75-95% van de soorten in korte tijd uitsterft, wordt dit een massa-extinctie genoemd.
Big Five Extreme klimaatsverandering


big fiveIn 1982 formuleerden twee wetenschappers, Jack Sepkoski en David Raup, de “Big five” : de vijf grootste massa-extincties gedurende de afgelopen 550 miljoen jaar. Deze vonden plaats tijdens het late Ordovicium (435 miljoen jaar geleden), het late Devoon (357 miljoen jaar geleden), de Perm-Trias overgang [PDF] (250 miljoen jaar geleden), Trias-Jura grens (198 miljoen jaar geleden) en de Krijt-Tertiair grens (65 miljoen jaar geleden). Het massaal uitsterven van groepen organismen gebeurde ook tijdens het Paleoceen-Eoceen Temperatuurs Maximum [PDF] (55 miljoen jaar geleden) en de Eoceen-Oligoceen grens [PDF] (34 miljoen jaar geleden). Ook de recente massale uitbreiding van de mens en zijn invloed op ecosystemen gaat gepaard met een golf van uitstervingen. De grootste massa-extinctie was die aan het eind van het Perm, toen maar liefst 95% van de mariene soorten en bijna 70% van alle soorten op het land uitstierven.


extreme klimaatsveranderingHoewel nog niet duidelijk is wat voor elk van deze massa-extincties de precieze oorzaak was, hebben ze allemaal met extreme klimaatsverandering te maken. Deze kan, zoals tijdens het uitsterven van de dinosauriërs op de K-T grens, veroorzaakt worden door de dramatische impact van een asteroide, of door extreem vulkanisme zoals waarschijnlijk op de Perm-Trias grens. Beiden hebben een reeks van klimaatsveranderingen tot gevolg, die begint met binnen enkele dagen een snelle koeling, gevolgd door sterke opwarming op langere tijdschalen, veroorzaakt door een verhoogd CO2-gehalte in de atmosfeer. Zulke klimaatsveranderingen vinden op veel kortere tijdschalen plaats dan evolutie. Soorten die niet goed bestand zijn tegen de nieuwe omstandigheden zullen dan uitsterven. Op die manier kan abrupte, sterke klimaatsverandering bijna al het leven in de oceaan doen sterven, zoals tijdens de Perm-Trias overgang.